Werken bij Vluchtelingenwerk: zo heb je de eerste week van 2012 gehad waarin je het ene slechte nieuws na het andere moest vertellen en het gevoel zou kunnen krijgen dat er blijkbaar geen rechtvaardigheid meer bestaat en zo is er een nieuwe week en is het toch weer anders.

Nu doe ik dat wel vaker, iemand vertellen dat hij of zij een verblijfsvergunning heeft,  maar het blijven de pareltjes van mijn werk. Dit keer was het meneer I. uit A. (ja, het klinkt als een opsporingsbericht, maar ik vind het eerlijker en veiliger om niet de details te vertalen.) Deze meneer was in 2010 naar Nederland gevlucht. Hij was ziek, had asiel aangevraagd en was helaas afgewezen voor een verblijfsvergunning. Vervolgens heeft hij 7 maanden op straat geleefd. Hij was zo’n man die op papier niet bestond. Geen recht op verblijf, uitgeschreven, ‘met onbekende bestemming vertrokken’. De werkelijkheid was dat hij onder bruggen sliep, geen medische behandeling voor zijn ziekte kreeg en rond dwaalde met de vraag wat hij moest doen.

Hij besloot om toch nog een keer te gaan naar de instantie die gaat over verblijfsvergunningen en zijn verhaal weer te vertellen. Hij was nu beter voorbereid, en hij kwam weer in de asielprocedure en in het asielzoekerscentrum terecht. Vorige week maakte ik kennis met hem. Mijn indruk: een hele vriendelijke, zachtaardige, sympathieke en neerslachtige man. Een mens die nauwelijks meer gelooft in rechtvaardigheid maar toch nog ergens een sprankje hoop heeft. Want waarom zou hij anders hier in dit land blijven?

En dan, een week later. Hij kwam langs met de vraag of ik zijn advocaat wil bellen. Een normale vraag die Vluchtelingwerkers geregeld krijgen. Ik belde en ik hoorde wat ik niet dacht te zullen horen: hij had een verblijfvergunning gekregen! Dit was zo onwaarschijnlijk  dat het voor hem -en voor mij- nauwelijks te geloven was. Hij had zijn verhaal bij deze herkansing kunnen onderbouwen en hij heeft gekregen waar hij recht op had.

Nu kan hij legaal naar een dokter, nu mag hij hier wonen in een huis en nu mag hij doen wat hij zo graag wil: Nederlands leren om te werken in plaats van zijn hand op te houden en afhankelijk te zijn.

Het vertrouwen dat rechtvaardigheid bestaat, is er weer.

“Hoe vertel je iemand dat de aarde niet meer rond is?” Het is een regel uit een lied dat me te binnen schiet. Zojuist heb ik twee mensen verteld dat hun aanvraag om in Nederland te blijven is afgewezen. Ik ken ze al een poosje, aardige mensen. Hij spreekt een beetje Nederlands, zij een beetje minder. Ze zijn al drie jaar in afwachting of hun toekomst in Nederland is. Hun kinderen zitten op school, groep 1, groep 3 en groep 4. Zij praten onderling Nederlands. Hun moeder is trots op ze, zij is nooit naar school geweest. Want zij was maar een meisje, en ook nog eens een Hazara meisje. Minder dan dat kun je bijna niet zijn.

En nu heb ik ze verteld wat ik niet had hopen te zeggen. Ze mogen niet blijven, ze moeten terug.

“ Wij zullen gedood worden. Wij zullen gestenigd worden. De kinderen zullen ook vermoord worden als we worden terug gestuurd naar Afghanistan.” Wat klinken deze zinnen kil en onrealistisch. Maar er schuilt wel degelijk een reële werkelijkheid achter. Want als je behoort tot een bevolkingsgroep die in laag aanzien staat, dan tel je al niet mee. Als je als vrouw bent uitgehuwelijkt, dan ben je dus het bezit geworden van een andere man en andere familie. Maar deze vrouw die ik nu een poosje ken, is verliefd geworden op de man die naast haar zit. Met hem is ze getrouwd en samen hebben ze drie kinderen gekregen. Als je dan terug moet keren naar dat land, die streek, dat dorp waar je vandaan bent gevlucht, dan kom je terecht in omstandigheden waarbij je niet gewenst bent. Sterker, dan moet je gedood worden.

Kun je je voorstellen wat de boodschap betekent die ik heb verteld? Nauwelijks. Ik zie verdriet, ik zie angst, ik zie paniek. Ik denk ook aan hun kinderen. En er schiet mij niets te binnen om te helpen. Ik hoor in mijn hoofd slechts dat lied.

Vandaag ben ik een engel. Nou ja, voor de asielzoeker tegenover me ben ik dat niet alleen vandaag maar voor altijd. Ik weet niet hoe engelen zich zouden moeten voelen. Zouden ze vereerd moeten zijn dat ze zo worden genoemd? Zouden ze zich ontmaskerd voelen? Of voelen ze niets? Immers, engelen bestaan toch alleen op mooie schilderijen en in verhalen? Ze hebben meestal blond krullend haar en ze hebben vleugels. Dat zijn nou net twee uiterlijkheden die ik niet heb. En daarom ben ik geen engel. Of kun je ook een engel worden zonder blond krullend haar en vleugels? Ik leg deze vragen maar niet aan hem voor. Ik neem het maar aan.

Deze man ken ik nu ongeveer een jaar. Bij ons eerste gesprek liet hij me de littekens op zijn benen zien. Hij vertelde ook over zijn schaamte voor zijn gebitsprothese, dat hij op veertig jarige leeftijd geen eigen gebit meer had. Nee, deze ‘ongemakken’ waren niet het gevolg van een ongeluk. Het was het onbegrijpelijke resultaat van wat mensen elkaar kunnen aandoen. Ook de chronische pijn aan zijn arm en schouder was het gevolg van een onmenselijke behandeling. Maar het pijnlijkst was zijn hoofd. Hij werd aan het verleden herinnerd telkens als hij een een deur hoorde dichtslaan of als hij geschreeuw hoorde. Een eigen huis zou een betere omgeving zijn om te kunnen herstellen. En gelukkig gaat hij volgende week hij verhuizen van het asielzoekerscentrum naar dat eigen huis met eigen keuken, eigen badkamer, eigen woonkamer en eigen slaapkamers voor zijn gezin. Hij heeft de bescherming en erkenning gekregen waar hij om heeft gevraagd: een verblijfsvergunning voor asiel.

De meeste mensen praten niet over wat er is gebeurd en hoe ze zijn toegetakeld. Het hoeft ook niet. Ik laat liever mensen in hun waarde. Vaak pak ik het dossier er later bij om te lezen wat er is gebeurd en wat de reden is om weg te gaan uit het land waar je bent geboren, opgegroeid bent, werk hebt gehad en waar je familie en vrienden wonen. Want dat is de realiteit: achterlaten en opnieuw beginnen. En soms heb je daarbij (geloof in) engelen nodig.

Aan de man die mij consequent een engel noemde: ik heb het graag gedaan.